Wrijving testen in je gravel aandrijflijn door de wielen in de lucht los te draaien
Wrijving testen in je gravel aandrijflijn door de wielen in de lucht los te draaien
Je staat in de schuur, je gravelbike op z'n kop, en je draait vol goede moed aan je achterwiel. Het wiel dendert lustig rond, en je bent tevreden.
Dit voelt snel, dit voelt efficiënt. Maar stop daar direct mee.
Waarom de 'spin-test' in de lucht misleidend kan zijn
Want wat je hier net hebt gemeten, is compleet nutteloos. Die 'spin-test' in de lucht is de grootste valkuil voor elke gravelaar die zijn aandrijflijn wil optimaliseren. Je meet namelijk de weerstand van je fiets in een situatie die nooit voorkomt: zonder gewicht en zonder kracht.
Om je gravelbike écht sneller te maken, moet je begrijpen wat er onder de motorkap gebeurt en waarom die losse draai-test je op het verkeerde been zet. Stel je voor dat je een auto op een brug zet, de motor start en de versnellingsbak in z'n vrij zet.
De motor loopt lekker. Conclusie? De auto is zuinig. Dat klinkt gek, en dat is het ook. Hetzelfde geldt voor je fiets.
De invloed van de vrijloopnaaf (body) op de draaitijd
De weerstand die je voelt als je in de lucht draait, is onbelaste weerstand.
Dit is de weerstand van de lucht langs je frame, de seal-rolweerstand van je lagers en de viscositeit van het vet. Zodra je op de fiets zit met je volle gewicht – pakweg 80 kilo – verandert de situatie drastisch. De banden worden platgedrukt, de lagers in je trapas en naven worden lichtjes belast en de afdichtingen van de naven sluiten beter.
Een wiel dat in de lucht na 10 seconden stopt, kan onder belasting met jou erop juist extreem lang rollen omdat de afdichtingen nu perfect hun werk doen. De massa van het wiel (en de band) werkt hier als een vliegwiel.
Focus daarom nooit op de tijd die het wiel stil blijft draaien. Als je wiel in de lucht zwaar draait, is de boosdoener vaak niet je dure keramische lagers, maar de vrijloopnaaf. Dit is het mechanisme in je achternaaf dat ervoor zorgt dat je kunt rollen zonder te trappen.
Kettingwrijving isoleren van naafwrijving
Bij gravelbikes zie je vooral twee systemen: de klassieke 'pal' (pawl) systemen en de moderne 'ratchet' systemen van merken als DT Swiss. Een DT Swiss 350 of 240 naaf met het Ratchet EXP systeem draait vaak iets zwaarder en holler dan een naaf met simpele pallen.
Dat komt door de dikke laag vet die in het ratchet-mechanisme moet zitten om de kracht te verdelen.
Dit vet zorgt voor een korte weerstand bij het losdraaien, maar het is cruciaal voor de duurzaamheid. Veel gravelaars smeren hun body te veel uit angst voor weerstand. Dit is een foute besparing.
Een te droge body leidt tot slijtage en een kapotte freehub. De weerstand die je voelt bij het losdraaien, verdwijnt volledig zodra je begint te trappen.
Maak je dus geen zorgen als je body niet superlang blijft draaien; zorg dat ie soepel voelt en goed gesmeerd is. Om echt te weten te komen wat je wrijving veroorzaakt, moet je de boel uit elkaar halen. Je aandrijflijn bestaat uit twee delen: de kettingloop (ketting, bladen, derailleur) en de naaf. De spin-test in de lucht meet een mix van beide, waardoor je nooit weet wat het probleem is.
De makkelijkste test om kettingwrijving te isoleren, is simpel: haal de ketting van je voorblad.
Hoe remweerstand de testresultaten beïnvloedt
Geef nu een slinger aan je crankstel. Je crank moet minutenlang doordraaien als een tol. Voelt het korrelig of stopt het snel?
Dan zit het hem in je trapas of je cranklagers. Zit de ketting er wel op en draai je met je hand aan het achterwiel?
Dan meet je de weerstand van de ketting die over de bladen schuurt en door de derailleurpoelies gaat. Voor de fanatiekelingen: er zijn speciale meetapparatuursetjes (zoals van Magene of Power2Max) die je op de crankas kunt monteren om de exacte weerstand te meten, maar voor de meeste gravelaars volstaat het gevoel. Als je crank soepel draait zonder ketting, maar zwaar aanvoelt met ketting, weet je dat je kettingkwaliteit of smering het issue is.
Dit is een open deur die vaak dicht blijft: als je wiel in de lucht zwaar draait, check dan eerst je schijfremmen. Een veelvoorkomende oorzaak van zware draai is een aanlopende remklauw.
Je remklauw zit vastgeklonken aan je frame of vork. De schijf zit vast aan je naaf.
Tussen die twee zit een speling van een fractie van een millimeter. Als je na een val of na het wisselen van een wiel de zuigers niet perfect hebt gecentreerd, raakt de remblokje lichtjes de schijf. Dit geeft een continue weerstand die je direct voelt bij het losdraaien.
Betrouwbaardere methodes om aandrijflijn-efficiëntie te meten
Je hoort het vaak ook: een ritmisch 'zingend' of zacht schurend geluid. Of je voelt een lichte kracht die afwisselt tijdens het draaien.
Dit zuigt enorm veel energie weg. Zorg dat je zuigers perfect gecentreerd zijn met de juiste tools (zoals de Shimano Center Lock tool of een specifieke remklauw spijker). Een aanlopende rem kost je op de weg al snel 5 tot 10 watt, terwijl je het in de lucht misschien niet eens direct hoort, maar wel voelt als zwaar draaien. Wil je weten of die oversized pulley wheels (OSPW) van €300 of die keramische lagers van €150 hun geld waard zijn?
Stop met draaien in de lucht. De enige manier om het echt te meten, is door kracht en snelheid te vergelijken.
De gouden standaard is een vermogensmeter. Als je een vermogensmeter in je crank of pedalen hebt, kun je het verlies in je aandrijflijn meten. Je vergelijkt de output (wat er aan het achterwiel gebeurt) met de input (wat je trapt).
Dit noem je de efficiëntie van je aandrijflijn. Een standaard ketting op een standaard derailleur haalt zo'n 98,5% efficiëntie.
Die €400 OSPW setje wint je misschien 0,1% tot 0,3%. Een andere methode, voor de techneuten, is een laboratoriumopstelling met een specifieke weerstandstester (zoals de Wattshop Cranko). Dit meet de weerstand van je trapas bij een bepaalde kracht.
Veelgestelde vragen
In de praktijk kun je dit simuleren door je fiets op een trainer te zetten. Zet je fiets op dezelfde weerstand, vergelijk je hartslag bij een bepaalde wattage en kijk of je sneller gaat na een upgrade.
Dat is de echte test, niet het gefriemel in de schuur. Is het erg als mijn fietswiel niet lang blijft draaien?
Nee.
Zoals gezegd: een wiel dat onbelast snel stopt, kan onder het gewicht van de rijder (belast) juist heel efficiënt rollen. De massa van jou en je fiets zorgt voor een vliegwieleffect dat de lichte weerstanden van vet en afdichtingen overtreft. Maak je geen zorgen als je wiel na 5 seconden stilvalt; zorg dat de lagers soepel aanvoelen.
Hoe test ik de wrijving van mijn trapas?
Haal de ketting van het voorblad. Geef de crank een flinke slinger met je hand.
Hij moet soepel en zonder korrelig gevoel draaien. Als je een 'klikkerig' gevoel voelt of een weerstandspunt, is je trapas of cranklager toe aan onderhoud of vervanging. Voel ook even of de crankarm niets heen en weer beweegt (speling). Waarom draait mijn achterwiel zwaarder dan mijn voorwiel?
Het achterwiel heeft extra weerstand door het mechanisme van de vrijloopnaaf (body) en de aandrijflijn.
Het voorwiel draait 'vrij' en heeft alleen de lagers in de naaf.
Het achterwiel draait door het vet in de freehub body, de ketting en de derailleur. Als je ketting op de grootste krans ligt (harde vering), is de bocht strakker en is de weerstand vaak hoger. Hoe weet ik of mijn schijfrem aanloopt?
Je hoort een ritmisch 'zingend' of schurend geluid wanneer je het wiel in de lucht laat draaien.
Je voelt ook een lichte pulserende weerstand. Soms zie je ook dat de schijf niet in het midden van de remklauw loopt.
Dit is het moment om je zuigers te centreren met een speciale tool of een stevig stuk karton. Kost een zwaar draaiende body veel watt?
Nee. De weerstand van de vrijloopnaaf speelt alleen een rol als je je benen stilhoudt (freewheelen), niet tijdens het trappen.
Zodra je trapt, neemt de kettingkracht het over en draait de body soepel mee. Je hoeft je dus geen zorgen te maken dat je 10 watt verliest omdat je body zwaar draait; dat is alleen vervelend als je je fiets duwt of hem in de schuur op z'n kop zet.