Verschil in voelbare wrijving tussen een vers gewaxte ketting en dik fabrieksvet
Een gloednieuwe fietsketting uit de verpakking voelt vaak stroef. Niet wat je zou verwachten, hè?
Je haalt een splinternieuw onderdeel in huis en het voelt alsof er al slijtage op zit. Dat gevoel komt door het fabrieksvet. Een vies, plakkerig goedje dat de ketting tijdens transport beschermt, maar totaal niet geschikt is voor optimale prestaties.
Wissel je dat rommelige vet in voor een strakke laag hot wax, dan verandert je aandrijflijn volledig. Het voelt niet alleen schoner, het trapt ook letterlijk anders. Laten we eens kijken naar het echte, voelbare verschil in wrijving.
Wat is fabrieksvet en waarom zit het op een nieuwe ketting?
Als je een ketting van Shimano, SRAM of KMC uit de doos haalt, zit deze vol met een dik, vaak groenig of geel smerig goedje. Dit is geen smerigheid die is achtergebleven van de productie; het is specifiek aangebracht vet.
De belangrijkste taak van dit vet is roestpreventie. Kettingen moeten vaak maandenlang in vochtige containers of op schappen liggen zonder dat er roest op komt. Dat plakkerige fabrieksvet vormt een lucht- en waterdichte laag.
Het zorgt ervoor dat de schakels en pennen niet oxideren. Maar die kleverige eigenschappen zijn meteen het grote nadeel.
Fabrieksvet is ontworpen om te blijven zitten, niet om soepel te draaien. Het is een soort lijm die modder, zand en straatslijpsel direct vastgrijpt. Zodra je de fiets buiten gebruikt, verandert dit vet in een schuurpasta. Het voelt zwaar en weerbarstig aan, precies het tegenovergestelde van wat je wilt tijdens een rit.
De wetenschap achter kettingwrijving (Wattage verlies)
Waarom maakt dat vet uit? Het zit hem in de weerstand.
Wrijving tussen de kettingrollen en de tandwielen kost energie. Je trapt harder voor hetzelfde resultaat.
Onafhankelijke testen, zoals die van het bekende Friction Facts, hebben aangetoond dat de keuze voor je smeermiddel enorm uitmaakt. Zij testen kettingen op specifieke testbanken tot ze ontploffen of de wrijving exact in kaart brengen. De resultaten zijn duidelijk.
Een ketting met dik fabrieksvet of een vuile olie-afdichting loopt zwaarder. Als je dit vergelijkt met een ketting die volledig is gestript en behandeld met hot wax (smeltwas), schiet je meteen vooruit.
Tests tonen aan dat je met een perfect gewaxte ketting tot wel 4 tot 5 Watt bespaart ten opzichte van een ketting met fabrieksvet. Dat klinkt misschien als weinig, maar dat is het niet. Op een gemiddelde rit van 250 watt is dat zo’n 2% efficiëntie winst. Over een heel seizoen scheelt dat enorm veel energie.
Voelbaar verschil tijdens het trappen
Wetenschap is één ding, maar hoe voelt het op de weg? Het grootste verschil merk je direct bij het optrekken.
Bij een gewaxte ketting is de overdracht van kracht direct. Er zit geen 'sponzig' laagje tussen de schakels. Je voelt de pedalen directer reageren.
Vooral bij een hoge cadans (snel trappen) voelt een gewaxte ketting extreem soepel. Alsof je over ijs glijdt in plaats van door zand te stampen.
Het geluid is het tweede grote verschil. Een ketting met fabrieksvet maakt een zwaar, soms kleverig geluid.
Zandkorrels knarsen tussen de schakels. Een gewaxte ketting is stil. Heel stil. Soms missen fietsers het 'gezoem' van de ketting, want een gewaxte ketting kan in het begin soms een beetje 'hol' klinken. Dat is normaal. Het is het geluid van schoon metaal op metaal, zonder dat vette demping. Na een paar ritten went dat geluid en hoor je vooral de wind.
Vuilaantrekking: De stille doder van efficiëntie
Het grote probleem met fabrieksvet en traditionele druppeloliën is dat ze niet schoon blijven.
Ze zijn vloeibaar of plakkerig genoeg om constant nieuw vuil aan te trekken. Denk aan straatvuil, remstof en modder. Dit vuil mengt zich met het vet en vormt een pasta.
Deze pasta werkt als schuurpapier tussen je ketting en je tandwielen. Het vernietigt je duurste componenten van binnenuit en verhoogt de wrijving enorm naarmate de rit vordert.
Hot wax (smeltwas) werkt anders. Wax is in feite een vaste stof die wordt gesmolten en de ketting in wordt getrokken.
Als het afkoelt, wordt het hard. Het trekt geen vuil aan. Als je na een modderige rit je ketting schoonveegt, blijft de waxlaag intact. De ketting blijft schoon, de aandrijflijn blijft schoon.
De wrijving blijft constant laag, van de eerste tot de laatste kilometer. Geen schuurpasta-effect, alleen pure efficiëntie.
Moet je fabrieksvet altijd verwijderen?
Ja. Als je van plan bent om te waxen, is er geen discussie mogelijk.
Wax hecht totaal niet op vet. Als je wax aanbrengt over fabrieksvet, zal de wax er simpelweg naast of bovenop blijven liggen en na een paar pedaalslagen naar beneden glijden. Je krijgt dan een vette boel die nog erger is dan het origineel.
De ketting moet 100% ontvet zijn. Dit proces noemen we 'strippen'.
Hoe doe je dat? Je kunt speciale ontvetters gebruiken (zoals de Silca Super Secret Chain Stripper), maar de goedkoopste en meest effectieve manier is vaak het weken in witte wasbenzine of een agressieve ontvetter, gevolgd door een grondige wasbeurt met water en zeep.
Sommige fanatiekelingen gebruiken een oude magnetron om de ketting te ontvetten (de 'wax lube methode'), maar let op: doe dit alleen met de ketting, nooit met andere onderdelen erbij. Zorg dat er absoluut geen vet meer op zit; een druppel olie vernietigt de waxlaag. Wanneer kun je het fabrieksvet wel laten zitten? Alleen als je lui bent en geen zin hebt in onderhoud, en je accepteert dat je langzamer fietst.
Als je kiest voor een druppelolie (olie-based lube) hoef je het fabrieksvet niet volledig te verwijderen, maar moet je het wel overtollige vet eraf wassen. Echte wax-liefhebbers weten echter: de moeite van het ontvetten verdien je terug in snelheid en schone kleding.
Veelgestelde vragen
Is het fabrieksvet op een nieuwe ketting een goed smeermiddel?
Nee. Het is in de eerste plaats een roestbescherming.
Hoeveel Watt bespaar ik met een gewaxte ketting?
Het smeert wel iets, maar de kleverige eigenschappen zorgen ervoor dat het direct vuil aantrekt. Binnen enkele kilometers verandert het in een schuurpasta die je aandrijflijn en je wattage vermoordt. Als je een ketting met fabrieksvet of een vieze olie vergelijkt met een perfect gewaxte ketting, bespaar je 3 tot 5 Watt. Dit klinkt weinig, maar het voelt alsof je 100 gram gewicht van je fiets haalt.
Op een langere rit is het een aanzienlijke besparing. Absoluut.
Voel je echt verschil tussen wax en olie tijdens het fietsen?
Veel fietsers beschrijven het gevoel als "directer" en "soepeler". Vooral bij het intrappen of optrekken voel je geen weerstand.
Daarnaast is het geluid van de aandrijflijn veel stiller, waardoor je motorisch geluid van de fiets beter hoort. Nee. Dit is de meest gemaakte fout.
Kan ik direct wax aanbrengen over het fabrieksvet?
Wax hecht niet op vet. De waxlaag zal smelten en van de ketting afglijden zodra je gaat fietsen.
Je moet de ketting volledig ontvetten (strippen) voordat je wax aanbrengt. Omdat wax geen vloeistof is die geluid dempt zoals dikke olie of vet. Het is een droge coating.
Waarom klinkt een gewaxte ketting soms hol of luid?
Daardoor hoor je het metaal-op-metaal contact van de schakels iets meer. Dit is normaal en verdwijnt vaak na een paar ritjes wanneer de wax iets intrekt.
Het is het geluid van efficiëntie.